مدتها برندینگ بیشتر درباره شناخته شدن بود. یک لوگوی قوی، یک پالت رنگ ماندگار، یک هویت بصری یکپارچه و یک پیام روشن برای اینکه شرکتی شناخته شود کافی بود.
هدف ساده بود: وقتی مردم لوگو را میدیدند، دقیقاً میدانستند کدام برند پشتش است.
اما شیوه تعامل مردم با برندها تغییر کرده است. امروز مخاطبان فقط لوگو نمیبینند؛ قصهها، شخصیتها، کاراکترها، جامعهها و تجربهها را دنبال میکنند. میخواهند بدانند برند نماینده چه چیزی است، دنیایش چه شکلی است و آیا چیزی فراتر از خود محصول هست که بتوانند با آن ارتباط بگیرند.
اینجاست که ایده «جهان برند» جالب میشود.
بهجای اینکه برند را لوگویی بدانید که در کمپینهای مختلف ظاهر میشود، آن را دنیایی تصور کنید با شخصیت، کاراکترها، قصهها، زبان بصری، شوخطبعی و تجربههای خودش. دنیایی که مردم حتی وقتی لوگو روی صفحه نیست هم میشناسندش.
برندهایی مثل Fanta نمونه خوبی از جواب دادن این رویکردند. Fanta بهجای تکیه صرف بر تبلیغات سنتی محصول، هویتی بازیگوش حول کاراکترها، شوخطبعی، تصاویر اغراقشده و تجربههایی ساخته که برند را بزرگتر از خود نوشیدنی نشان میدهد. محصول هنوز در مرکز است، اما درون دنیای خلاق خیلی بزرگتری زندگی میکند.
و این تغییر چیز مهمی درباره مسیر آینده برندینگ به ما میگوید.
از هویت برند تا جهان برند
هویت برند به سؤالی نسبتاً ساده جواب میدهد: ما که هستیم؟
جهان برند سؤال خیلی بزرگتری میپرسد: زندگی در دنیای ما چه حسی دارد؟
این تفاوت شاید کوچک به نظر برسد، اما شیوه ارتباط برند را عوض میکند.
هویت سنتی برند پایهها را به شما میدهد: لوگو، تایپوگرافی، رنگها، عکاسی، لحن و سبک بصری. این عناصر برند را در پلتفرمهای مختلف شناختنی و یکپارچه میکنند.
جهان برند همین پایهها را برمیدارد و جایی برای زندگی به آنها میدهد.
ممکن است کاراکترهای تکرارشونده، مکانها، قصهها، نمادها، شوخیها، آیینها یا شیوههای خاصی برای تعامل با مخاطب داشته باشد.
بهجای اینکه هر کمپین ایدهای کاملاً جدا به نظر برسد، هرکدام تکه دیگری از همان دنیای بزرگتر میشود.
این یکی از دلایلی است که بعضی برندها خیلی راحتتر از بقیه در یاد میمانند. شاید تبلیغی را که دیدید دقیق به خاطر نیاورید، اما کاراکتر، شوخی، دنیای بصری یا حسی که با آن آمد یادتان میماند.
لوگو به شما میگوید چه کسی چیزی را ساخته. دنیا به شما دلیلی میدهد که آن را به خاطر بسپارید.
چرا برندها به این سمت میروند؟
مصرفکنندگان در محاصره محتوا هستند. هر روز میان تیکتاک، اینستاگرام، یوتیوب، پلتفرمهای استریم، بازی، پادکست، تولیدکنندگان محتوا، میمها و تبلیغات سنتی در رفتوآمدند.
برندها دیگر فقط با برندهای دیگر برای جلب توجه رقابت نمیکنند؛ با هر چیز دیگری رقابت میکنند که مردم ممکن است وقتشان را صرف تماشایش کنند.
همین تکیه بر تبلیغات سنتیِ محصولمحور را سختتر میکند.
پیامی مثل «محصول ما بهتر است چون این سه ویژگی را دارد» شاید اطلاعات منتقل کند، اما اطلاعات بهتنهایی همیشه رابطه نمیسازد.
قصهها میسازند.
کاراکترها میسازند.
شخصیت میسازد.
یک دنیای آشنا میسازد.
برای همین قصهگویی برند روزبهروز مهمتر شده است.
یک قصه خوب به مردم دلیلی میدهد که حتی وقتی قصد خرید فوری ندارند، علاقهشان را حفظ کنند. کنجکاوی و آشنایی میسازد که میتواند به مرور به اعتماد تبدیل شود.
تفاوت میان دیدن یک کاراکتر برای یک بار در یک تبلیغ و دیدن مکرر همان کاراکتر در طول چند ماه را تصور کنید. تجربه دوم شناخت و انتظار میسازد. شخصیت کاراکتر را میفهمید و حتی ممکن است کنجکاو شوید که قدم بعدیاش چیست.
از آن لحظه، برند دیگر فقط با شما ارتباط برقرار نمیکند. چیزی به شما میدهد که دنبالش کنید.
Fanta و قدرت یک دنیای بازیگوش
Fanta نمونه جالبی است، چون شخصیتش همیشه با سرگرمی، جوانی، رنگ و بازیگوشی گره خورده است.
ارتباطش میتواند فراتر از نشان دادن محصول و گفتن اینکه نوشیدنی خوشمزه است برود.
کاراکترها، شوخطبعی، فضاهای اغراقشده، موقعیتهای غیرعادی و دنیاهای خلاق رنگارنگ همه میتوانند یک ایده را تقویت کنند: Fanta به دنیایی پرانرژی و سرگرمکننده تعلق دارد.
این مهم است، چون نوشیدنی تنها چیزی نیست که مردم به خاطر میآورند.
شخصیتی را که دورش را گرفته هم به خاطر میآورند.
همین است که جهان برند را ارزشمند میکند. محصول بخشی از تجربه میشود، نه کل تجربه.
کمپین بهجای اینکه از مخاطب بخواهد به یک بطری اهمیت بدهد، چیزی بزرگتر برای تعامل به او میدهد.
البته Fanta برندی جهانی با منابعی است که کسبوکارهای کوچک ندارند. اما اصل پشت این استراتژی به بودجه جهانی نیاز ندارد.
یک برند کوچک هم میتواند دنیا بسازد. فقط باید با دیدگاهی قوی شروع کند و آن را مداوم تکرار کند.
کاراکترها به برند شخصیتی میدهند که مردم میشناسند
یکی از سادهترین راهها برای زنده نشان دادن جهان برند، کاراکترها هستند.
کاراکترها به مخاطبان کسی را میدهند که بشناسند و بفهمند. میتوانند شخصیت، عادتها، نظرها و حتی ضعفهای مشخصی داشته باشند. بسته به اینکه چه چیزی برای برند منطقی است، میتوانند بامزه، مطمئن، دستوپاچلفتی، طعنهزن، کنجکاو یا آشوبگر باشند.
کاراکترهای M&M’s یا جغد سبز Duolingo را در نظر بگیرید. این کاراکترها فقط تزئینی نیستند که به تبلیغ اضافه شده باشند.
به مرور مخاطبان یاد میگیرند نماینده چه هستند و چه رفتاری باید از آنها انتظار داشت.
این آشنایی قدرتمند است، چون کاراکتر میتواند بعد از پایان یک کمپین هم به زندگی ادامه دهد.
کمپین آغاز و پایانی دارد. کاراکتر میتواند بارها برگردد.
این برای برند پتانسیل خلاقانه عظیمی میسازد. همان کاراکتر میتواند یک هفته در یک ریلز ظاهر شود، ماه بعد بخشی از کمپین شود، در یک رویداد حاضر شود و بعدها بخشی از معرفی یک محصول باشد.
لازم نیست مخاطب هر بار دوباره با برند آشنا شود.
همین حالا کسی را در دنیای آن میشناسد.
برای داشتن دنیا، لازم نیست برندتان خیالی باشد
ساختن جهان برند لزوماً به معنای خلق کاراکترهای خیالی یا اختراع شهری تخیلی نیست.
گاهی دنیا همان دنیای واقعی شرکت است.
برای یک رستوران، میتواند آدمهایی باشد که در آشپزخانه کار میکنند، مشتریهای همیشگی، آیینهای آماده کردن غذا و شخصیت آن مکان.
برای یک برند مد، میتواند سبک زندگی پیرامون کالکشنهایش باشد؛ آدمهایی که آنها را میپوشند، جاهایی که میروند و فرهنگی که برند نمایندگی میکند.
برای یک آژانس خلاق، میتواند طراحان، تدوینگران، بازاریابها، مشتریها، جلسهها، بحثهای خلاقانه، روزهای فیلمبرداری و همه اتفاقهای عجیبی باشد که پشت صحنه رخ میدهد.
برای همین ساختن دنیای برند لازم نیست به معنای ساختن چیزی مصنوعی باشد.
گاهی جالبترین دنیا همین حالا وجود دارد؛ فقط برند هنوز یاد نگرفته قصهاش را چطور تعریف کند.
مشکل تفکر صرفاً کمپینی
در شیوه برخورد بسیاری از شرکتها با بازاریابی مشکلی رایج وجود دارد: هر کمپین را پروژهای کاملاً جدا میبینند.
کمپینی طراحی میشود، اجرا میشود، سنجیده میشود و در نهایت فراموش میشود. بعد تیم به نقطه اول برمیگردد و میپرسد: «حالا چه کنیم؟»
این رویکرد یعنی برند مدام دارد خودش را از نو معرفی میکند.
جهان برند پیوستگی میسازد.
بهجای اینکه کمپین الف، ب و ج بیربط به نظر برسند، هر کمپین میتواند چیزی به همان قصه بزرگتر اضافه کند.
یکی کاراکتری را معرفی میکند، دیگری شخصیتش را پرورش میدهد، سومی او را در موقعیتی تازه قرار میدهد و چهارمی به مخاطب اجازه میدهد با او تعامل کند.
نتیجه یک اکوسیستم محتوایی است، نه مجموعهای از تبلیغات پراکنده.
این بهخصوص برای شبکههای اجتماعی مفید است، چون پلتفرمها به برندهایی پاداش میدهند که بتوانند مداوم محتوا بسازند، بیآنکه یک پیام را بارها تکرار کنند.
اگر برند شما دنیایی داشته باشد، همیشه قصههای بیشتری برای گفتن هست.
محصول شما همچنان مهم است
اینجا یک تعادل مهم وجود دارد.
ساختن دنیا به معنای پنهان کردن محصول نیست.
برندی ممکن است آنقدر روی سرگرمی و قصهگویی تمرکز کند که مخاطب کمپین را به یاد بیاورد اما فراموش کند شرکت واقعاً چه میفروشد. این هدف را از بین میبرد.
محصول باید همچنان نقشی روشن در دنیای برند داشته باشد.
محصول را بخشی از قصه بدانید، نه کل قصه.
برای Fanta، نوشیدنی در مرکز میماند، اما دنیای بازیگوش اطرافش شخصیت قویتری به محصول میدهد.
برای یک برند مد، لباسها مهم میمانند، اما سبک زندگی پیرامونشان به مردم دلیلی برای همذاتپنداری میدهد.
هدف پرت کردن حواس مردم از محصول نیست.
این است که محصول معنای بیشتری پیدا کند.
برای ساختن جهان برند به بودجه عظیم نیاز ندارید
این مفهوم ممکن است شبیه چیزی به نظر برسد که مخصوص شرکتهای جهانی با بودجههای خلاقانه عظیم است، اما لازم نیست اینطور باشد.
یک کسبوکار کوچک میتواند قالبهای محتوایی تکرارشونده، کاراکترهای شناختنی، عناصر بصری مشخص، شوخیهای خودمانی، آیینهای جمعی یا لحنی یکپارچه بسازد که باعث شود محتوایش متعلق به یک جا به نظر برسد.
مثلاً یک کافیشاپ میتواند قصههای تکرارشوندهای حول باریستاها و مشتریهایش بسازد.
یک برند زیبایی میتواند شخصیتهای مختلفی بسازد که نماینده انواع مختلف مشتریان باشند.
یک آژانس بازاریابی میتواند اعضای تیم خودش را به چهرههایی شناختنی تبدیل کند که هرکدام دیدگاه و نقش خودشان را دارند.
هیچکدام از این ایدهها به تولید هالیوودی نیاز ندارد.
آنچه مهم است، ثبات است.
اگر مخاطب چیزی را یک بار ببیند، محتواست.
اگر بارها ببیند و شروع به شناختنش کند، کمکم بخشی از برند میشود.
به مردم دلیلی برای مشارکت بدهید
قویترین دنیاهای برند منفعل نیستند.
به مخاطبان فرصت مشارکت میدهند.
این مشارکت میتواند به سادگی کامنت گذاشتن درباره قدم بعدی یک کاراکتر، رأی دادن به یک محصول تازه، ساختن محتوای کاربرساخته، شرکت در یک چالش، حضور در یک رویداد یا به اشتراک گذاشتن برداشت خودشان از دنیای برند باشد.
این رابطه شرکت و مخاطبانش را تغییر میدهد.
برند بهجای اینکه بگوید «این کمپین ماست. نگاهش کنید»، میگوید «بیایید و بخشی از این باشید.»
این تمایز مهم است.
مردم تجربهای را که در آن نقشی داشتهاند بیشتر به خاطر میسپارند.
به مرور، خود مخاطبان هم ممکن است در فرهنگ پیرامون برند سهیم شوند.
میمها، ارجاعها، شوخیها، ویدیوها و گفتوگوهایی میسازند که لزوماً کار شرکت نبوده است.
از آن لحظه، جهان برند از تیم بازاریابی بزرگتر میشود.
مخاطبان شما میتوانند بخشی از قصه شوند
این احتمالاً جالبترین مرحله ساختن دنیای برند است.
در نهایت، میخواهید مخاطب دنیای شما را آنقدر خوب بشناسد که خودش بتواند با آن بازی کند.
شاید کاراکتری را بدون دیدن لوگو بشناسد.
شاید شوخیای را بفهمد چون ماههاست برند را دنبال میکند.
شاید با استفاده از زبان یا سبک بصری برند، محتوای خودش را بسازد.
آن وقت است که برند چیزی میسازد که خریدنش با تبلیغات خیلی سختتر است: جامعه.
رقبا میتوانند ایده یک کمپین را کپی کنند.
میتوانند یک رنگ را کپی کنند.
حتی میتوانند یک قالب محتوایی را کپی کنند.
اما کپی کردن جامعهای که در طول زمان رابطه خودش را با برند ساخته، خیلی سختتر است.
با یک سؤال ساده شروع کنید
پیش از ساختن کاراکترها، قصهها یا کمپینهای پیچیده، برندها باید از چیزی خیلی سادهتر شروع کنند:
اگر برند ما یک دنیا بود، چه چیزهایی درونش وجود داشت؟
محیطش چه شکلی بود؟
چه کسانی آنجا زندگی میکردند؟
مردم چطور رفتار میکردند؟
برند به چه چیزی باور داشت؟
چه نوع شوخطبعیای وجود داشت؟
چه چیزی باعث میشد کسی بخواهد برگردد؟
و مهمتر از همه، چه چیزی باعث میشد کسی بخواهد بخشی از آن باشد؟
جوابها لازم نیست پیچیده باشند.
یک دنیای برند قوی میتواند با یک شخصیت، چند عنصر شناختنی و شیوهای یکپارچه برای ارتباط شروع شود.
به مرور، با آشنا شدن مخاطب، این عناصر غنیتر میشوند.
مهم این است که دیگر هر محتوا را پستی جدا و منفرد نبینید و به این فکر کنید که هر تکه چطور به چیزی بزرگتر کمک میکند.
آینده برندینگ فراتر از شناخته شدن است
لوگو میتواند برند را شناختنی کند.
محصول قوی میتواند آن را مفید کند.
کمپین خوب میتواند کاری کند که مردم ببینندش.
اما یک دنیا میتواند کاری کند که مردم بخواهند برگردند.
این همان فرصت واقعی پشت این تغییر در استراتژی برند است.
برندها دیگر مجبور نیستند میان فروختن محصول و گفتن قصه یکی را انتخاب کنند. قویترینهایشان میتوانند هر دو را انجام دهند؛ با ساختن فضایی که در آن محصول، آدمها، محتوا و مخاطب همه با هم معنا پیدا میکنند.
و برای شروع این طرز فکر لازم نیست Fanta، Nike، Disney یا هر نام جهانی دیگری باشید.
برند شما همین حالا شخصیتی دارد.
همین حالا آدمها، قصهها، نظرها، تجربهها و دیدگاهی دارد.
سؤال این است که آیا اینها را بهصورت تکههای پراکنده محتوا نشان میدهید، یا کنار هم میگذاریدشان تا چیزی شوند که مردم بهعنوان دنیای شما بشناسند.
چون برندهایی که در یاد مردم میمانند، شاید همیشه آنهایی نباشند که بزرگترین لوگو را دارند.
شاید آنهایی باشند که دنیایی به مردم میدهند که واقعاً دلشان بخواهد به آن برگردند.
